Met de invoering van het nieuwe Belgische Strafwetboek zet de wetgever een historische stap. Althans, dat is de ambitie. Hoewel de inwerkingtreding inmiddels is uitgesteld tot september 2026, is het nu al duidelijk dat deze hervorming het strafrecht grondig zal hertekenen. Maar waarin zit die vernieuwing precies? En wat betekent dit concreet?
- Het einde van een klassiek onderscheid
Een van de meest ingrijpende hervormingen is de afschaffing van de klassieke driedeling tussen misdaden, wanbedrijven en overtredingen.
Dat systeem was jarenlang een fundament van het strafrecht, maar blijkt in de praktijk steeds minder werkbaar. Vooral de techniek van de zogenaamde “correctionalisering” zorgde voor een complex geheel: ernstige feiten werden systematisch “herleid” om ze door de correctionele rechtbank te laten behandelen.
Het nieuwe strafwetboek maakt hier komaf mee. Voortaan spreken we enkel nog over “misdrijven”, onderverdeeld in acht strafniveaus. Deze keuze moet het strafrecht transparanter en coherenter maken:
- Niveau 8: levenslange gevangenisstraf
- Niveau 1: enkel geldboetes en alternatieve straffen
- Daartussen: een gradueel systeem van gevangenisstraffen en alternatieven
Opvallend is dat korte gevangenisstraffen verdwijnen. Voor de lichtste feiten (niveau 1) zijn enkel nog geldboetes, werkstraffen en probatiestraffen mogelijk. De wetgever neemt hiermee expliciet afstand van het idee dat korte opsluitingen zinvol zijn.
Daarnaast wordt het systeem van de opdeciemen afgeschaft, wat de geldboetes transparanter moet maken.
- Verzachtende omstandigheden blijven, maar veranderen van rol
Verzachtende omstandigheden verdwijnen niet, maar hun functie wijzigt fundamenteel.
Waar zij vroeger vooral dienden om een zaak te “correctionaliseren”, zullen zij in het nieuwe systeem enkel nog een verlaging van het strafniveau mogelijk maken. Het misdrijf zelf verandert dus niet langer van aard.
- Nieuwe terminologie: verzwarende factoren en bestanddelen
Ook de verzwarende omstandigheden worden hervormd en opgesplitst in twee categorieën:
- Verzwarende bestanddelen: verhogen het strafniveau
- Verzwarende factoren: beïnvloeden de straf binnen hetzelfde niveau
- Een andere structuur: de burger centraal
Het nieuwe Strafwetboek maakt ook een symbolische keuze: de structuur wordt hertekend.
Waar vroeger de bescherming van de staat centraal stond, verschuift de focus naar de bescherming van de burger. Misdrijven tegen personen krijgen een prominentere plaats, terwijl staatsveiligheid en ambtenarenmisdrijven naar achteren worden verschoven.
- Nieuwe misdrijven: onder meer “ecocide”
Hoewel het aantal nieuwe strafbaarstellingen beperkt blijft, springt één nieuw misdrijf in het oog: ecocide.
Dit betreft het opzettelijk veroorzaken van ernstige, grootschalige en langdurige milieuschade. Het misdrijf heeft een uitgesproken symbolische waarde en kadert in een bredere internationale tendens.
Toch rijzen er vragen over de praktische toepasbaarheid. Het valt dan ook af te wachten in welke mate deze bepaling effectief zal worden toegepast.
Conclusie
Het nieuwe Strafwetboek is zonder twijfel een van de grootste hervormingen van het Belgische strafrecht in decennia. Het breekt met historische structuren en introduceert een moderner en eenvoudiger systeem.
Of deze hervorming ook in de praktijk zal leiden tot meer efficiëntie en rechtszekerheid, zal pas blijken na de inwerkingtreding.
Bent U betrokken in een strafprocedure (zowel als verdachte dan wel benadeelde) voor de Correctionele Rechtbank, aarzel dan niet ons te contacteren!
📞 055/38.72.90
(Tekst: Mr. Jaro VAN DER ZWALMEN)
